درمان پوکی استخوان یکی از مهمترین موضوعات در سلامت استخوان و پیشگیری از شکستگیهای خطرناک در سنین میانسالی و سالمندی است. اگر پوکی استخوان بهموقع تشخیص و درمان نشود، استخوانها ضعیف، شکننده و مستعد شکستگی میشوند؛ شکستگیهایی که میتوانند باعث درد مزمن، ناتوانی در راه رفتن، کاهش استقلال فرد، و حتی افزایش خطر مرگومیر شوند.
بهخصوص شکستگی لگن و ستون فقرات میتواند کیفیت زندگی فرد را بهشدت تحتتأثیر قرار دهد. به همین دلیل، آگاهی از روشهای درمان پوکی استخوان و شروع درمان تحت نظر پزشک متخصص، برای مردان و زنان، بهویژه بعد از یائسگی و در سنین بالا، ضروری است.
پوکی استخوان چیست و چه اتفاقی برای استخوان میافتد؟
پوکی استخوان (استئوپوروز) یک بیماری مزمن است که در آن تراکم و کیفیت استخوان کاهش پیدا میکند. به زبان ساده، داخل استخوانها بهجای اینکه محکم و متراکم باشد، کمکم نازک و پرحفره میشود. این تغییر باعث میشود استخوان بهظاهر طبیعی باشد، اما در واقع مقاومت خود را از دست بدهد و با ضربههای خیلی خفیف یا حتی بدون ضربه مشخص، دچار شکستگی شود. پوکی استخوان معمولاً بدون درد و علامت واضح پیش میرود و به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» میگویند؛ بسیاری از افراد تا وقتی دچار شکستگی مهره، مچ دست یا لگن نشوند، متوجه نمیشوند که استخوانشان پوک شده است.
در بدن انسان، استخوان بافتی زنده است که بهطور مداوم در حال تخریب و ساختهشدن دوباره است. در سنین جوانی، سرعت ساخت استخوان بیشتر از تخریب آن است؛ اما بعد از حدود ۳۰ سالگی، این تعادل برعکس میشود و بهتدریج استخوان بیشتر از آنچه ساخته میشود، از بین میرود. در افراد مستعد، مثل خانمهای بعد از یائسگی (بهدلیل کاهش هورمون استروژن) یا کسانی که سبک زندگی ناسالم، تغذیه نامناسب، کمبود کلسیم و ویتامین D، مصرف سیگار یا الکل دارند، این روند تخریب سریعتر میشود و پوکی استخوان رخ میدهد.
اهداف اصلی درمان پوکی استخوان چیست؟
درمان پوکی استخوان فقط برای «بالا بردن عدد تراکم استخوان در تست DEXA» نیست؛ هدفهای اصلی درمان عبارتاند از:
- کاهش خطر شکستگی استخوان (بهویژه لگن، ستون فقرات و مچ دست)
- جلوگیری از پیشرفت بیشتر پوکی استخوان
- در بعضی موارد، کمک به افزایش تراکم استخوان
- کاهش درد و بهبود توانایی حرکت و انجام فعالیتهای روزمره
- حفظ استقلال بیمار و جلوگیری از وابستگی به دیگران در سنین بالا
بنابراین وقتی از درمان پوکی استخوان صحبت میکنیم، منظور یک برنامهی جامع است که شامل دارو، تغذیه، ورزش، اصلاح سبک زندگی و گاهی اقدامات تخصصی دیگر میشود، نه فقط خوردن یک قرص ساده.
روش های درمان پوکی استخوان
روشهای درمان پوکی استخوان را میتوان به چند دستهی اصلی تقسیم کرد. معمولاً پزشک متخصص روماتولوژی، غدد، یا ارتوپدی با توجه به سن، جنسیت، شدت پوکی استخوان، سوابق بیماری و خطر شکستگی، ترکیبی از این روشها را به بیمار پیشنهاد میکند:
- اصلاح سبک زندگی (فعالیت بدنی، ترک سیگار، کاهش الکل، پیشگیری از سقوط)
- تغذیه و مکملها (کلسیم، ویتامین D و سایر ریزمغذیها)
- داروهای ضد پوکی استخوان (داروهایی که تخریب استخوان را کم میکنند)
- داروهای سازندهی استخوان (که به ساخت استخوان جدید کمک میکنند)
- هورموندرمانی در برخی خانمهای بعد از یائسگی (در موارد انتخابشده)
- فیزیوتراپی و ورزش درمانی برای تقویت عضلات و تعادل
- درمان شکستگیها و عوارض پوکی استخوان (بریس، جراحی، سیمانتزریق مهره و…)
در ادامه هرکدام از این روشها را بهصورت جداگانه، ساده و در عین حال علمی توضیح میدهیم تا بدانید درمان پوکی استخوان دقیقاً شامل چه چیزهایی است.
اصلاح سبک زندگی در درمان پوکی استخوان
اولین و مهمترین قدم در درمان پوکی استخوان، اصلاح سبک زندگی است. حتی قویترین داروها هم اگر کنار عادتهای سالم استفاده نشوند، اثر کامل خود را نشان نمیدهند. از طرف دیگر، بسیاری از بیماران بهخاطر بیماریهای دیگر، سن بالا یا محدودیتهای مالی شاید نتوانند از همهی داروهای پیشرفته استفاده کنند؛ اما تغییر در سبک زندگی تقریباً برای همه امکانپذیر است.
یکی از اصلیترین بخشهای اصلاح سبک زندگی، افزایش فعالیت بدنی است. برخلاف تصور بعضی افراد، ورزش مناسب به استخوان آسیب نمیزند، بلکه آن را تقویت میکند. از طرف دیگر، ترک سیگار و کاهش مصرف الکل نقش مهمی در کاهش سرعت از دسترفتن استخوان دارند. تنظیم وزن (جلوگیری از لاغری شدید یا چاقی مفرط)، خواب کافی و مدیریت استرس نیز بهطور غیرمستقیم به سلامت استخوان کمک میکنند.
نمونهای از توصیههای سبک زندگی برای بیماران پوکی استخوان:
- پیادهروی روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، حداقل ۵ روز در هفته
- استفاده از پله بهجای آسانسور، در حد توان
- پرهیز از نشستن طولانیمدت؛ هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، چند دقیقه راه رفتن یا حرکات کششی
- ترک کامل سیگار و پرهیز جدی از قلیان
- محدودکردن مصرف نوشابههای گازدار و الکل
- توجه به ایمنی منزل برای جلوگیری از افتادن (نور کافی، حذف فرشهای لغزنده، دسته برای پلهها و سرویس بهداشتی)
نقش تغذیه، کلسیم و ویتامین D در درمان پوکی استخوان
بدن برای ساخت و حفظ استخوانهای محکم، به مواد مغذی مشخصی نیاز دارد؛ مهمترین آنها کلسیم و ویتامین D هستند. کلسیم مادهی اصلی تشکیلدهندهی استخوان است و ویتامین D کمک میکند کلسیم بهخوبی از روده جذب و در استخوانها استفاده شود. اگر بدن کلسیم کافی از غذا دریافت نکند، آن را از استخوانها برمیدارد و این روند در طول زمان باعث پوکی استخوان میشود.
بسیاری از افراد، بهخصوص در شهرهای بزرگ و افرادی که کمتر در معرض آفتاب هستند، دچار کمبود ویتامین D هستند. در آزمایش خون، کمبود ویتامین D بسیار شایع است و یکی از عوامل تشدید پوکی استخوان بهشمار میآید. به همین دلیل، در اغلب پروتکلهای درمان پوکی استخوان، تجویز مکمل ویتامین D و کلسیم جزو پایههای اصلی درمان است.
منابع غذایی کلسیم:
- لبنیات کمچرب (شیر، ماست، پنیر، دوغ)
- سبزیجات سبز مثل کلمپیچ، بروکلی، اسفناج (در حد متعادل)
- بادام و کنجد
- ماهیهایی که با استخوان ریزشان مصرف میشوند (مثل برخی کنسرو ماهیها)
- نوشیدنیها و مواد غذایی غنیشده با کلسیم
منابع ویتامین D:
- نور خورشید (قرارگرفتن دست و صورت در معرض آفتاب ملایم، حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در روز، بدون استفاده از ضدآفتاب روی آن نواحی و بدون شیشه)
- برخی ماهیهای چرب (مثل سالمون، ساردین، تن)
- زرده تخممرغ
- مواد غذایی غنیشده با ویتامین D (برخی شیرها یا لبنیات صنعتی)
نکته مهم این است که مقدار موردنیاز کلسیم و ویتامین D باید توسط پزشک براساس سن، جنس و وضعیت پزشکی شما تعیین شود. مصرف خودسرانهی مکملها در دوزهای خیلی بالا میتواند برای کلیهها یا قلب مضر باشد. معمولاً بیمار علاوه بر تغذیه مناسب، روزانه بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلیگرم کلسیم (از غذا و در صورت نیاز مکمل) و ۸۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد بینالمللی ویتامین D، طبق نظر پزشک، دریافت میکند.
ورزش و فیزیوتراپی برای درمان و کنترل پوکی استخوان
ورزش یکی از ستونهای اصلی درمان پوکی استخوان است. حرکات ورزشی مناسب باعث:
- افزایش تراکم استخوان یا کند شدن روند کاهش آن
- تقویت عضلات اطراف استخوانها
- بهبود تعادل و کاهش خطر سقوط و زمینخوردن
- کاهش درد و خشکی مفاصل
- بهبود روحیه و کاهش اضطراب و افسردگی ناشی از بیماری مزمن
ورزشهای مناسب برای پوکی استخوان شامل دو گروه اصلی هستند: ورزشهای تحمل وزن (Weight-bearing) و تمرینات مقاومتی (Strength training). ورزشهای تحمل وزن مثل پیادهروی، رقص سبک، بالا و پایین رفتن از پله، یا برخی حرکات ایروبیک باعث میشوند استخوان در برابر وزن بدن کار کند و به این ترتیب سیگنال «محکمتر شدن» دریافت کند. ورزشهای مقاومتی مثل کار با کشهای ورزشی، وزنههای سبک، یا تمرینات با وزن بدن (مثل اسکوات سبک، بالا رفتن روی پنجه پا) برای تقویت عضلات و حمایت بهتر از استخوانها بسیار مؤثرند.
در کنار اینها، فیزیوتراپی میتواند برای بیمارانی که درد شدید، مشکل در راه رفتن، قوز ناشی از شکستگی مهره (کیفوز) یا تعادل ضعیف دارند، بسیار مفید باشد. فیزیوتراپیست میتواند برنامهی اختصاصی شامل:
- تمرینات کششی ملایم
- تمرینات تعادل (مثل ایستادن روی یک پا، تمرینات با توپ یا روی سطح نرم)
- آموزش نحوهی درست نشستن، بلند شدن و برداشتن اجسام
- تکنیکهای کاهش درد (استفاده از گرما، سرما، دستگاه TENS و…)
را برای بیمار طراحی کند. نکتهی مهم این است که بعضی حرکات مثل خم شدن شدید به جلو، چرخش ناگهانی کمر یا بلندکردن وزنههای سنگین برای افرادی که شکستگی مهره دارند، میتواند خطرناک باشد؛ بنابراین حتماً برنامهی ورزشی باید زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست آموزشدیده در زمینه پوکی استخوان تنظیم شود.
بیشتر بخوانید : تفاوت پی آر پی و سلول بنیادی در ارتوپدی
داروهای ضد پوکی استخوان (ضد بازجذب استخوان)
در بسیاری از بیماران، اصلاح سبک زندگی، تغذیه و مکملها بهتنهایی کافی نیست و پزشک تصمیم میگیرد از داروهای اختصاصی ضد پوکی استخوان استفاده کند. بخش مهمی از این داروها، داروهای «ضد بازجذب استخوان» هستند؛ یعنی داروهایی که سرعت تخریب (برداشته شدن) استخوان را توسط سلولهای خاصی بهنام استئوکلاستها کاهش میدهند. با کاهش این تخریب، تعادل به نفع حفظ یا افزایش تراکم استخوان تغییر میکند و خطر شکستگی کاهش مییابد.
مشهورترین گروه این داروها بیسفسفوناتها هستند که نمونههای شناختهشدهی آن شامل آلندرونات، ریزدرونات، ایباندرونات و زولدرونیک اسید است. این داروها معمولاً بهصورت قرص هفتگی یا ماهانه، یا تزریق سالانهی وریدی تجویز میشوند. داروی دیگر در این دسته، دنوزوماب است که یک آنتیبادی مونوکلونال بوده و هر ۶ ماه یکبار بهصورت زیرجلدی تزریق میشود.
نکات مهم دربارهی داروهای ضد بازجذب استخوان:
- قبل از شروع، وضعیت کلیهها، سطح کلسیم و ویتامین D و وضعیت دندانها باید بررسی شود.
- قرصهای بیسفسفونات باید با معده خالی و با یک لیوان بزرگ آب خورده شوند و بیمار باید حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بعد از مصرف، صاف بنشیند یا بایستد تا خطر تحریک مری و معده کم شود.
- دنوزوماب معمولاً برای بیمارانی تجویز میشود که تحمل بیسفسفونات ندارند یا به آنها پاسخ کافی ندادهاند، یا در بعضی شرایط خاص مثل نارسایی کلیه.
- عوارض احتمالی (مثل درد استخوانی، درد عضلانی، مشکلات گوارشی، و بهندرت عوارض نادر مثل نکروز استخوان فک) باید قبل از شروع دارو با بیمار مطرح شوند، اما باید توجه داشت که در بیماران پرخطر، فواید این داروها در کاهش شکستگی معمولاً از خطراتشان بیشتر است.
این داروها باید بهصورت طولانیمدت و طبق برنامهی پزشک مصرف شوند و قطع خودسرانه آنها، بهخصوص دنوزوماب، میتواند باعث برگشت سریع پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی شود.
داروهای سازنده استخوان (آنابولیک) در درمان پوکی استخوان
در بیماران با پوکی استخوان شدید یا کسانی که دچار شکستگیهای مکرر شدهاند، یا در وضعیتهایی که داروهای ضد بازجذب کافی نیستند، پزشک ممکن است از داروهای «سازندهی استخوان» استفاده کند. این داروها برعکس دستهی قبلی، مستقیماً باعث تحریک سلولهای سازندهی استخوان (استئوبلاستها) میشوند و به افزایش تراکم استخوان کمک میکنند.
دو نمونهی مهم از این داروها عبارتاند از:
- تریپاراتاید: فرم مصنوعی هورمون پاراتیروئید که بهصورت تزریق زیرجلدی روزانه، برای مدت محدود (معمولاً تا ۲ سال) استفاده میشود.
- روموسوزوماب: داروی جدیدتری که روی مسیر سیگنالدهی خاصی در استخوان اثر میگذارد و همزمان هم ساخت استخوان را افزایش و هم تخریب آن را کاهش میدهد؛ این دارو بهصورت تزریق ماهانه برای مدت محدود تجویز میشود (در برخی کشورها و شرایط خاص).
این داروها معمولاً برای همهی بیماران لازم نیستند و بیشتر برای افراد با خطر بالای شکستگی استفاده میشوند؛ مثل:
- خانمهای بعد از یائسگی با پوکی استخوان شدید (T-score خیلی پایین)
- بیمارانی که با وجود درمان دارویی مناسب، باز هم شکستگی جدید دارند
- افرادی که چندین مهرهی ستون فقرات آنها دچار شکستگی شده است
بعد از اتمام دورهی داروهای سازندهی استخوان، معمولاً بیمار به یک داروی ضد بازجذب (مثل بیسفسفونات یا دنوزوماب) منتقل میشود تا نتیجهی بهدست آمده حفظ گردد.
هورمون درمانی و داروهای شبیه هورمون در درمان پوکی استخوان
هورمونها نقش مهمی در سلامت استخوان دارند؛ بهخصوص هورمون استروژن در خانمها. بعد از یائسگی و کاهش شدید استروژن، سرعت از دست رفتن استخوان بالا میرود. در گذشته، هورموندرمانی جایگزین (HRT) بهطور گسترده برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان در خانمهای یائسه استفاده میشد. امروزه هم هنوز در برخی موارد خاص، بهویژه در خانمهایی که علاوه بر پوکی استخوان، علائم آزاردهندهی یائسگی (گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن) دارند، میتواند مفید باشد.
با این حال، هورموندرمانی برای همه مناسب نیست و ممکن است خطراتی مانند افزایش احتمال برخی سرطانها، لخته شدن خون یا مشکلات قلبیعروقی را در بعضی بیماران بالا ببرد. بنابراین تصمیم برای استفاده از HRT باید کاملاً فردی، با بررسی دقیق مزایا و معایب و تحت نظر متخصص زنان یا غدد اتخاذ شود.
گروه دیگری از داروها، داروهای شبهاستروژن (SERMs) مثل رالوکسیفن هستند. این داروها روی گیرندههای استروژن در استخوان اثر میگذارند و به حفظ تراکم استخوان کمک میکنند، اما روی سایر بافتها اثر متفاوتی نسبت به استروژن طبیعی دارند. در برخی خانمها، بهخصوص آنهایی که نمیتوانند از هورموندرمانی کلاسیک استفاده کنند، SERMs میتواند گزینهای برای درمان پوکی استخوان باشد.
درمان پوکی استخوان در مردان
اگرچه پوکی استخوان بیشتر با زنان، بهویژه بعد از یائسگی، مرتبط دانسته میشود، اما مردان نیز در معرض این بیماری هستند و متأسفانه اغلب دیرتر تشخیص داده میشوند. در مردان، عواملی مانند کمبود هورمون تستوسترون، مصرف طولانیمدت کورتونها، مصرف الکل و سیگار، بیتحرکی، بیماریهای مزمن کبدی یا کلیوی و برخی بیماریهای غدد میتوانند خطر پوکی استخوان را بالا ببرند.
درمان پوکی استخوان در مردان از نظر اصول کلی شبیه زنان است (اصلاح سبک زندگی، تغذیه، مکملها، داروهای ضد بازجذب یا سازندهی استخوان)، اما نکات اختصاصی نیز وجود دارد:
- بررسی سطح تستوسترون و در صورت کمبود، بررسی امکان درمان جایگزین هورمونی
- توجه ویژه به عوامل ثانویه مانند بیماریهای زمینهای و داروهایی که روی استخوان اثر منفی دارند
- استفاده از داروهای تأییدشده برای مردان (برخی داروهای پوکی استخوان در ابتدا فقط در زنان مطالعه شدهاند، اما امروزه گزینههای متعددی برای آقایان نیز وجود دارد)
اگر شما مرد هستید و شکستگیهای غیرمعمول، کاهش قد، درد پشت بدون علت مشخص، یا سابقهی مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی دارید، بهتر است با پزشک دربارهی بررسی پوکی استخوان مشورت کنید.
درمان پوکی استخوان ناشی از مصرف کورتون
یکی از شایعترین انواع پوکی استخوان «پوکی استخوان ناشی از دارو» است که مهمترین مثال آن، پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتون (مثل پردنیزولون) در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی، آسم شدید، بیماریهای خودایمنی، پیوند اعضا و… است. کورتونها با کاهش ساخت استخوان و افزایش دفع کلسیم، بهسرعت میتوانند تراکم استخوان را کاهش دهند.
در این بیماران، درمان پوکی استخوان حتی قبل از بروز کاهش شدید تراکم باید جدی گرفته شود:
- در صورت امکان، استفاده از دوز پایینتر کورتون یا جایگزینکردن داروهای دیگر
- تجویز زودهنگام کلسیم و ویتامین D
- شروع داروهای ضد پوکی استخوان (مثل بیسفسفوناتها) طبق راهنماهای علمی، حتی در بیمارانی که هنوز T-score خیلی پایین ندارند، اما بهدلیل مصرف کورتون در معرض خطر بالای شکستگی هستند
- نظارت منظم بر تراکم استخوان با تست DEXA در فواصل مشخص
اگر شما بههر دلیلی مجبور به مصرف طولانیمدت کورتون هستید، حتماً از پزشک خود دربارهی پیشگیری و درمان پوکی استخوان سؤال کنید؛ این موضوع بخش جداییناپذیر مراقبت از شماست.
پیشگیری از شکستگی و سقوط در بیماران مبتلا به پوکی استخوان
یکی از مهمترین جنبههای درمان پوکی استخوان، جلوگیری از سقوط و افتادن است. زیرا حتی اگر تراکم استخوان خیلی پایین باشد، تا وقتی افتادن شدید اتفاق نیفتد، احتمال شکستگی کمتر است؛ اما یک افتادن ساده روی زمین میتواند به شکستگی لگن یا مهرهها منجر شود. بهخصوص در سالمندان، شکستگی لگن میتواند با جراحی، بستری طولانی، عفونت و کاهش شدید استقلال همراه باشد.
برای پیشگیری از سقوط، نکات زیر بسیار مهماند:
- بررسی بینایی و استفاده از عینک مناسب
- استفاده از کفشهای راحت با کف ضدلغزش
- پرهیز از راه رفتن در محیطهای لغزنده (کف خیس، فرشهای لیز)
- نصب دستگیره در حمام و سرویس بهداشتی
- استفاده از عصا یا واکر در صورت نیاز برای حفظ تعادل
- روشنایی کافی در راهروها و اتاقها، بهخصوص شبها
- مرتب کردن سیمها، وسایل اضافی و گوشههای تیز که ممکن است باعث گیر کردن پا شوند
پزشک یا فیزیوتراپیست میتواند تستهای سادهای برای ارزیابی تعادل و خطر سقوط انجام دهد و در صورت نیاز، تمرینات خاص تعادل و تقویت عضلات را به بیمار آموزش دهد.
درمان شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان
در بیمارانی که پوکی استخوان دارند، شکستگیها ممکن است با ضربههای خفیف یا حتی بدون ضربه مشخص رخ دهند؛ بهویژه در مهرههای ستون فقرات، مچ دست و لگن. درمان این شکستگیها بسته به محل و شدت آنها متفاوت است، اما چند اصل کلی وجود دارد:
- درمان درد با داروهای مسکن مناسب، کمپرس گرم یا سرد و روشهای فیزیوتراپی
- بیحرکت کردن ناحیهی شکستگی در موارد لازم (مثلاً گچ یا بریس برای برخی شکستگیها)
- جراحی در مواردی مثل شکستگی لگن، برخی شکستگیهای مهره یا شکستگیهای ناپایدار
- استفاده از روشهای خاص مثل ورتبروپلاستی یا کیفوپلاستی (تزریق نوعی سیمان مخصوص داخل مهرهی شکسته در موارد انتخابشده) برای کاهش درد و بهبود شکل مهره
نکته مهم این است که درمان شکستگی، بهتنهایی کافی نیست؛ بعد از شکستگی ناشی از پوکی استخوان، خطر شکستگیهای بعدی بالا میرود. بنابراین، شروع یا تشدید درمان پوکی استخوان بعد از اولین شکستگی، یک ضرورت است و نباید فقط به گچگرفتن یا جراحی اکتفا کرد.
بیشتر بخوانید : بهترین فوق تخصص استخوان و مفاصل در تهران
مدت زمان درمان پوکی استخوان و پیگیریها
پوکی استخوان یک بیماری حاد و کوتاهمدت نیست؛ یک مشکل مزمن است که مدیریت آن معمولاً سالها طول میکشد. مدت زمان دقیق درمان به عوامل مختلفی مثل نوع دارو، پاسخ بدن، سن بیمار، و وجود یا عدم وجود شکستگی بستگی دارد، اما بهطور کلی:
- مکملهای کلسیم و ویتامین D اغلب بهصورت طولانیمدت یا دائمی (طبق نظر پزشک) ادامه مییابند.
- داروهای بیسفسفونات معمولاً برای چند سال (مثلاً ۳ تا ۵ سال) استفاده میشوند و پس از آن پزشک ممکن است دورهی استراحت دارویی بدهد یا دارو را تغییر دهد.
- دنوزوماب باید تا زمانی که پزشک توصیه میکند ادامه یابد و قطع آن نیاز به برنامهریزی دقیق دارد.
- داروهای سازندهی استخوان مثل تریپاراتاید یا روموسوزوماب معمولاً برای مدت محدود (مثلاً تا ۲ سال) تجویز میشوند و بعد از آن بیمار به داروی دیگری منتقل میشود.
پیگیری منظم شامل:
- ویزیت دورهای (مثلاً هر ۶ تا ۱۲ ماه) جهت بررسی وضعیت بالینی، عوارض دارو و میزان همکاری بیمار
- انجام تست تراکم استخوان (DEXA) هر ۱ تا ۲ سال، بسته به نظر پزشک
- بررسی دورهای آزمایش خون برای ارزیابی کلسیم، ویتامین D، عملکرد کلیه و در صورت نیاز سایر موارد
چه زمانی باید برای درمان پوکی استخوان به پزشک مراجعه کنیم؟
بسیاری از افراد تصور میکنند درمان پوکی استخوان فقط زمانی لازم است که شکستگی رخ دهد؛ اما حقیقت این است که بهترین زمان برای مداخله، قبل از شکستگی و در مرحلهی کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان بدون علامت است. شما باید در شرایط زیر جدیتر به فکر بررسی و درمان باشید:
- خانم بالای ۶۵ سال یا مرد بالای ۷۰ سال، حتی بدون علامت
- خانمهای جوانتر بعد از یائسگی زودرس یا قطع قاعدگی به هر دلیل
- افرادی که سابقهی شکستگی با ضربهی خفیف دارند (مثلاً شکستگی مهره یا مچ دست بعد از افتادن ساده)
- کسانی که مدت طولانی (معمولاً بیش از ۳ ماه) کورتون خوراکی مصرف میکنند
- افراد با وزن خیلی پایین، سوءتغذیه یا بیماریهای مزمن (کلیوی، کبدی، غدد درونریز)
- کسانی که در خانوادهشان سابقهی پوکی استخوان شدید یا شکستگی لگن در سنین بالا وجود دارد
در صورت وجود هرکدام از این عوامل، مراجعه به پزشک و انجام تست تراکم استخوان میتواند از بروز شکستگیهای جدی در آینده جلوگیری کند.
جمعبندی: درمان پوکی استخوان یک برنامهی چندبخشی و طولانیمدت است
پوکی استخوان بیماری شایعی است، اما نباید آن را بخشی «طبیعی» از پیری دانست و دست روی دست گذاشت. درمان پوکی استخوان ترکیبی از:
- سبک زندگی سالم (ورزش، تغذیه، ترک سیگار و الکل، پیشگیری از سقوط)
- مصرف منظم و درست کلسیم و ویتامین D
- استفاده از داروهای اختصاصی ضد پوکی استخوان (طبق نظر پزشک)
- کنترل بیماریهای زمینهای و داروهای مضر برای استخوان
- پیگیری و ارزیابی منظم
است که با هم میتوانند خطر شکستگی را به میزان قابلتوجهی کاهش دهند و کیفیت زندگی را حفظ کنند. مهمترین نکته این است که هر بیمار شرایط خاص خود را دارد؛ بنابراین انتخاب نوع دارو، مدت درمان و نوع ورزش باید شخصیسازی شده و حتماً توسط پزشک متخصص انجام شود. اگر نگران پوکی استخوان خود یا یکی از اعضای خانوادهتان هستید، بهترین کار این است که با یک متخصص (مثلاً روماتولوژی، غدد یا ارتوپد) مشورت کنید تا براساس وضعیت شما، بهترین برنامهی درمانی طراحی شود.