پوکی استخوان بهطور مستقیم باعث لاغری نمیشود. این بیماری فقط بر تراکم استخوان اثر میگذارد و ماهیت آن کاهش وزن یا کم شدن چربی بدن نیست. اما برخی شرایط همراه پوکی استخوان میتوانند باعث کاهش وزن شوند یا شکل بدن را طوری تغییر دهند که فرد «احساس لاغری» کند، حتی اگر وزن او روی ترازو کم نشده باشد.
کاهش اشتها، دردهای مزمن، کمتحرکی یا بیماریهای زمینهای که همزمان با پوکی استخوان وجود دارند، میتوانند باعث کاهش وزن واقعی یا تحلیل عضلات شوند و ظاهری لاغرتر ایجاد کنند.
چرا بعضی افراد با پوکی استخوان فکر میکنند لاغر شدهاند؟
یکی از علتهای مهم، تحلیل رفتن عضلات است. وقتی فرد به دلیل درد استخوان یا ترس از شکستگی کمتر حرکت میکند، عضلهها بهمرور تحلیل میروند. این تغییر بیشتر در ظاهر بدن مشخص میشود. فرد ممکن است وزن زیادی کم نکرده باشد اما احساس کند «آب شده است».
همچنین شکستگیهای ریز مهرهها در پوکی استخوان میتوانند باعث قوز کمر یا جمع شدن بدن شوند و فرد خود را لاغرتر ببیند. این احساس بیشتر ناشی از تغییر فرم بدن است، نه کاهش واقعی وزن.
رابطه لاغری و پوکی استخوان: لاغری یکی از عوامل خطر مهم
برخلاف اینکه پوکی استخوان سبب لاغری شود، لاغری شدید خودش یکی از عوامل خطر اصلی پوکی استخوان است. BMI پایین، مصرف کم مواد مغذی، کمبود چربی بدن (بهخصوص در خانمها که باعث افت هورمون استروژن میشود) و رژیمهای سخت، همگی میتوانند تراکم استخوان را کاهش دهند.
افرادی که بسیار لاغر هستند، بهخصوص زنان یائسه یا کسانی که وزن زیادی را ناگهانی از دست دادهاند، بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند.
کاهش وزن ناگهانی همراه پوکی استخوان؛ چه زمانی خطرناک است؟
اگر همزمان با علائم یا تشخیص پوکی استخوان، کاهش وزن بدون علت و ناگهانی دارید، این مسئله باید جدی گرفته شود. کاهش وزن بیش از ۵٪ وزن کل بدن در مدت حدود ۶ تا ۱۲ ماه بدون رژیم یا فعالیت شدید، نیازمند بررسی پزشکی است.
کاهش وزن ناگهانی ممکن است نشانه مشکلات هورمونی، بیماریهای گوارشی، اختلالات جذب، پرکاری تیروئید، عفونتهای مزمن یا سرطانها باشد. بسیاری از این بیماریها هم باعث پوکی استخوان میشوند و هم لاغری.
چه بیماریهایی باعث همزمان پوکی استخوان و لاغری میشوند؟
برخی مشکلات پزشکی هم باعث تحلیل استخوان میشوند و هم باعث کاهش وزن. مهمترین موارد:
- پرکاری تیروئید که باعث بالا رفتن متابولیسم، کاهش وزن و تجزیه سریعتر استخوان میشود
- سلیاک، بیماریهای التهابی روده و اختلالات سوءجذب که هم وزن را کم میکنند و هم کلسیم و ویتامین D را کاهش میدهند
- اختلالات تغذیهای مثل آنورکسیا (بیاشتهایی عصبی)
- سرطانها که میتوانند هم وزن بدن را پایین بیاورند و هم روی استخوان تأثیر منفی بگذارند
اگر پوکی استخوان با علائمی مثل خستگی شدید، تپش قلب، اسهال طولانی، تب خفیف یا تغییرات اشتها همراه باشد، لازم است بررسی تخصصی انجام شود.
آیا داروهای پوکی استخوان باعث کاهش وزن میشوند؟
اکثر داروهای پوکی استخوان مثل بیسفسفوناتها، دنوسوماب یا مکملهای کلسیم و ویتامین D باعث لاغری نمیشوند.
اما در برخی افراد ممکن است عوارض گوارشی خفیفی ایجاد شود که باعث کمخوری و کاهش وزن شود. برخی داروهای هورمونی خاص (مثلاً درمانهای مرتبط با سرطان) ممکن است بهطور غیرمستقیم روی وزن تأثیر بگذارند.
اگر بعد از شروع داروی جدید دچار کاهش وزن شدهاید، لازم است با پزشک مشورت کنید.
پوکی استخوان و کاهش اشتها؛ آیا ارتباط وجود دارد؟
خود پوکی استخوان معمولاً اشتها را کم نمیکند. اما دردهای مزمن، افسردگی یا اضطراب ناشی از بیماری میتوانند باعث بیاشتهایی شوند. برخی بیماران نیز تصور اشتباه دارند که «غذا خوردن زیاد فشار بیشتری به استخوانها میآورد»، که این باور صحیح نیست.
اگر بیاشتهایی همزمان با پوکی استخوان دارید، باید علت روانی یا جسمی آن بررسی شود.
بیشتر بخوانید : روش های درمان پوکی استخوان
علائم خطرناک که نشان میدهند لاغری شما طبیعی نیست
اگر پوکی استخوان دارید و با علائم زیر مواجه شدهاید، احتمال اینکه علت جدیتری وجود داشته باشد بیشتر است:
- کاهش وزن بیش از ۴–۵ کیلو بدون دلیل مشخص
- بیاشتهایی مداوم، تهوع یا مشکلات گوارشی
- اسهال یا یبوست شدید و طولانیمدت
- تپش قلب، لرزش دست، تعریق یا علائم پرکاری تیروئید
- خستگی شدید، ضعف یا تعریق شبانه
در این موارد مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
تغذیه مناسب برای جلوگیری از لاغری و پوکی استخوان همزمان
برای حفاظت از استخوانها و جلوگیری از کاهش وزن، باید تغذیهتان اصولی باشد.
پروتئین، کلسیم و ویتامین D پایههای اصلی یک رژیم مناسب برای پوکی استخوان هستند.
منابع مفید کلسیم شامل لبنیات، بادام، کنجد و سبزیجات سبز تیره است. ویتامین D با آفتاب و مکمل تأمین میشود. پروتئین کافی از مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات و مغزها قابل دریافت است.
در کنار این مواد، مصرف وعدههای کوچک اما مکرر برای افرادی که کاهش وزن دارند مفید است.
آیا اضافه وزن از پوکی استخوان جلوگیری میکند؟
این تصور که چاقی محافظ استخوان است، همیشه درست نیست. چاقی خفیف ممکن است اثر محافظتی داشته باشد اما چاقی زیاد باعث التهاب بدن، کمتحرکی و مشکلات هورمونی میشود که خود به سلامت استخوان آسیب میزند.
بنابراین هدف، داشتن وزن متعادل و سالم است.
چه آزمایشهایی برای بررسی همزمان لاغری و پوکی استخوان لازم است؟
پزشک معمولاً آزمایشهایی مثل سنجش تراکم استخوان (DEXA)، آزمایش خون شامل ویتامین D، کلسیم، تیروئید و بررسی عملکرد کلیه و کبد را درخواست میکند.
در صورت نیاز ممکن است بررسیهای گوارشی یا هورمونی نیز انجام شود تا علت کاهش وزن مشخص شود.
چگونه از لاغری و پوکی استخوان پیشگیری کنیم؟
برای پیشگیری از این دو مشکل، رعایت چند نکته ضروری است:
- کنترل منظم وزن و توجه به کاهش وزن ناگهانی
- داشتن رژیم غذایی کامل و کافی
- انجام فعالیت بدنی متناسب مثل پیادهروی و تمرینات قدرتی
- دوری از سیگار و الکل
- مصرف درست ویتامین D
با رعایت این اصول میتوان خطر پوکی استخوان و کاهش وزن غیرطبیعی را بهطور قابلتوجهی کاهش داد.
بیشتر بخوانید : بهترین فوق تخصص استخوان و مفاصل در تهران
چه کسانی بیشتر در معرض لاغری و پوکی استخوان همزمان هستند؟
افراد زیر در معرض خطر بیشتری هستند:
- زنان یائسه لاغر
- سالمندان کمتحرک
- بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی
- افراد با اختلالات تغذیهای یا رژیمهای سخت
- کسانی که داروهای کورتونی طولانیمدت مصرف میکنند
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر پوکی استخوان دارید و یکی از علائم زیر را تجربه میکنید، مراجعه به پزشک ضروری است:
- کاهش وزن ناگهانی
- درد شدید استخوان یا شکستگی با ضربه کم
- قوز کمر یا کاهش قد
- علائم گوارشی یا هورمونی جدید
این نشانهها میتوانند علتهای جدیتری داشته باشند که باید بررسی شوند.
بیشتر بخوانید : علت سوزش پاشنه پا هنگام راه رفتن
جمعبندی
پوکی استخوان بهتنهایی باعث لاغری نمیشود، اما میتواند همراه بیماریهایی باشد که وزن را کم میکنند. همچنین لاغری خودش عاملی مهم در ایجاد پوکی استخوان است.
اگر کاهش وزن دارید و همزمان پوکی استخوان برایتان تشخیص داده شده یا مشکوک هستید، لازم است علت بررسی شود.
با تغذیه مناسب، فعالیت بدنی اصولی و کنترل وضعیت هورمونی و گوارشی میتوان بهطور مؤثر هم از لاغری و هم از پوکی استخوان جلوگیری کرد.
اگر تمایل دارید، میتوانم نسخه PDF، نسخه طولانیتر یا نسخه بهینهشده برای گوگلنیوز این مقاله را هم برایتان آماده کنم.