خار پاشنه یکی از دلایل شایع درد کف پا است که اغلب بهدلیل التهاب فاسیای کف پا یا فاسیت پلانتار به وجود میآید. درمان این عارضه بسته به شدت و علت آن متفاوت است و ممکن است شامل دارو، فیزیوتراپی، شاکویو، تزریق یا حتی جراحی باشد. اما نکتهای که گاهی از آن غفلت میشود، اهمیت مراقبتهای بعد از درمان است.
بسیاری از بیماران پس از درمان، در صورت رعایت نکردن توصیههای مراقبتی، دوباره با درد و التهاب روبهرو میشوند. آشنایی با اصول مراقبت بعد از هر روش درمانی، میتواند به بهبود سریعتر و ماندگارتر کمک کند. در این مقاله، به طور کامل و علمی درباره مراقبتهای بعد از هر روش درمان خار پاشنه توضیح داده میشود.
مراقبتهای بعد از درمان دارویی خار پاشنه
درمان دارویی معمولاً اولین قدم در درمان خار پاشنه است و هدف اصلی آن کاهش التهاب و تسکین درد است. بعد از شروع درمان دارویی، مهمترین اصل، رعایت استراحت نسبی است.
- بیمار باید از ایستادنهای طولانی، راه رفتن زیاد و فعالیتهای سنگین اجتناب کند.
- استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی باید دقیقاً طبق نسخه پزشک انجام شود و در صورت کاهش درد، مصرف دارو نباید خودسرانه قطع شود.
- در این دوران، استفاده از کمپرس یخ دو تا سه بار در روز به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه میتواند التهاب را کنترل کند.
- پوشیدن کفش راحت با پاشنهی نرم و قوس استاندارد نیز بسیار مهم است تا از وارد شدن فشار مستقیم به پاشنه جلوگیری شود.
- تا زمان فروکش کردن التهاب، انجام تمرینات سنگین یا ورزشهای پرتحرک توصیه نمیشود.
- در این مرحله هدف فقط کاهش التهاب است، نه تقویت یا بازتوانی.
مراقبتهای بعد از فیزیوتراپی خار پاشنه
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روشهای درمان خار پاشنه است و معمولاً شامل ماساژ عمقی، کشش فاسیا، اولتراسوند یا تحریک الکتریکی میشود. پس از هر جلسه فیزیوتراپی، بیمار باید مراقبتهایی را برای حفظ اثر درمان رعایت کند. ادامه تمرینات کششی در منزل بسیار مهم است.
یکی از تمرینات مفید، قرار دادن حوله زیر پا و کشیدن انگشتان به سمت بدن است که باعث افزایش انعطاف فاسیا میشود. کفش مناسب با کفی نرم و پد پاشنه باید همیشه استفاده شود. در روزهایی که پا خسته یا دردناک است، استراحت و استفاده از یخ مفید خواهد بود. در صورت احساس درد شدید بعد از جلسه فیزیوتراپی، لازم است شدت تمرینات در جلسه بعدی تنظیم شود.
این مرحله از درمان به همکاری مداوم بیمار و فیزیوتراپیست وابسته است و انجام تمرینات خانگی، شرط موفقیت درمان است.
مراقبتهای بعد از شاکویو تراپی (Shockwave Therapy)
شاکویو یکی از روشهای جدید و غیرتهاجمی درمان خار پاشنه است که با استفاده از امواج صوتی، بافت آسیبدیده را تحریک و ترمیم میکند. بعد از انجام این درمان، بدن وارد مرحلهی ترمیم طبیعی میشود و نیاز به آرامش دارد. بیمار باید حداقل ۴۸ ساعت پس از هر جلسه از انجام فعالیتهای سنگین، دویدن یا ایستادن طولانی خودداری کند. ممکن است پس از درمان کمی قرمزی، التهاب یا درد خفیف در محل احساس شود که طبیعی است و معمولاً ظرف دو تا سه روز کاهش پیدا میکند.
در این مدت استفاده از یخ روی ناحیه دردناک به مدت ۱۰ دقیقه چند بار در روز میتواند کمککننده باشد. ماساژ یا فشار زیاد روی محل درمانشده در چند روز اول ممنوع است. داروهای ضدالتهابی نباید بدون مشورت پزشک مصرف شوند زیرا ممکن است اثر تحریک طبیعی ترمیم را کاهش دهند. پس از ۳ تا ۵ روز، انجام حرکات کششی ملایم و پیادهروی سبک مجاز است و با نظر پزشک میتوان به فعالیتهای معمول بازگشت.
مراقبتهای بعد از تزریق در درمان خار پاشنه
تزریق در پاشنه معمولاً برای بیمارانی انجام میشود که با درمانهای سادهتر بهبود نیافتهاند. این تزریق ممکن است شامل کورتون، اوزونتراپی یا PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) باشد. هرکدام مراقبتهای خاص خود را دارند اما اصول کلی بین همه مشترک است. بعد از تزریق باید تا ۲۴ ساعت استراحت نسبی رعایت شود.
بیمار نباید روی پا فشار بیاورد و بهتر است در این مدت از ایستادن طولانی یا پیادهروی زیاد پرهیز کند. در تزریق کورتون، استفاده از کمپرس سرد در ۲۴ ساعت اول به کاهش التهاب کمک میکند. اما در تزریق PRP معمولاً از یخ استفاده نمیشود تا عملکرد طبیعی پلاکتها مختل نشود. درد خفیف یا تورم در محل تزریق طبیعی است و طی چند روز کاهش پیدا میکند.
در صورت بروز درد شدید، قرمزی یا تب، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود. شروع تمرینات کششی و فیزیوتراپی باید طبق دستور پزشک و در زمان مناسب انجام گیرد تا اثر درمان کامل شود.
مراقبتهای بعد از جراحی خار پاشنه
در مواردی که درمانهای غیرجراحی مؤثر نبودهاند، ممکن است جراحی برای آزادسازی فاسیا یا برداشتن خار پاشنه انجام شود. مراقبتهای پس از عمل نقش بسیار مهمی در موفقیت جراحی دارند. در روزهای ابتدایی، پا باید بالا نگه داشته شود تا از ورم جلوگیری شود. پانسمان باید تمیز و خشک بماند و فقط طبق دستور پزشک تعویض شود.
استفاده از یخ برای کنترل درد و ورم مجاز است اما تماس مستقیم یخ با پوست توصیه نمیشود. معمولاً تا چند هفته بعد از جراحی، بیمار باید از عصا یا کفش مخصوص استفاده کند تا فشار مستقیم به پاشنه وارد نشود.
پس از بهبود نسبی زخم، فیزیوتراپی و تمرینات کششی به تدریج آغاز میشود تا انعطاف فاسیا و عملکرد طبیعی پا بازگردد. بازگشت به فعالیت کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
رعایت دقیق توصیههای پزشک در این مرحله بسیار حیاتی است چون هرگونه بیاحتیاطی ممکن است موجب بازگشت درد یا ایجاد بافت فیبروزه در محل عمل شود.
| مرحله بعد از جراحی | هدف اصلی | اقدامات توصیه شده | نکات مهم |
|---|---|---|---|
| روز ۰–۳ | کنترل درد و ورم | استراحت کامل، بالا نگه داشتن پا، استفاده از یخ روی محل عمل، مراقبت از پانسمان | از فشار دادن پا خودداری شود، پانسمان نباید خیس یا آلوده شود |
| روز ۴–۷ | کاهش التهاب و شروع حرکات سبک | ادامه استراحت نسبی، استفاده از کفش مخصوص یا عصا در صورت تجویز پزشک | از ایستادن طولانی و پیادهروی زیاد پرهیز شود |
| هفته ۲ | بهبود حرکتی و انعطاف | شروع حرکات کششی سبک فاسیا و انگشتان پا با نظر پزشک | تمرینات باید بدون درد انجام شود |
| هفته ۳–۴ | تقویت عضلات پا | تمرینات تقویتی سبک مانند جمع کردن حوله با انگشتان یا غلتاندن توپ تنیس | از وارد کردن فشار زیاد بر پاشنه خودداری شود |
| هفته ۵–۶ | بازگشت تدریجی به فعالیت | پیادهروی سبک، ادامه تمرینات کششی و تقویتی، استفاده از کفش مناسب | هرگونه درد یا ورم مجدد باید گزارش شود |
| هفته ۶–۸ | تثبیت عملکرد پا | افزایش تدریجی زمان و شدت پیادهروی، ادامه تمرینات، آماده شدن برای فعالیتهای روزمره | بازگشت به ورزش سنگین تنها با تأیید پزشک مجاز است |
| هفته ۸ به بعد | بازگشت کامل | فعالیتهای معمولی و ورزشی، مراقبت مستمر از کفش و وزن بدن | حفظ تمرینات پیشگیرانه برای جلوگیری از عود |
مراقبتهای عمومی پس از درمان خار پاشنه
فارغ از نوع درمان، اصول کلی وجود دارد که رعایت آنها در تمام بیماران ضروری است. انتخاب کفش مناسب مهمترین عامل پیشگیری از بازگشت درد است.
کفش باید دارای کفی نرم، قوس استاندارد و پشتیبانی کافی از پاشنه باشد. کفشهای تخت، سفت یا پاشنهبلند نباید استفاده شوند. استفاده از کفی طبی یا پد پاشنهای که پزشک توصیه کرده است به توزیع فشار و کاهش درد کمک میکند.
کنترل وزن نیز نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. هر یک کیلوگرم اضافه وزن، فشاری چند برابر بر کف پا وارد میکند و میتواند روند بهبود را کند سازد. کاهش وزن تدریجی نه تنها به درمان کمک میکند بلکه احتمال عود خار پاشنه را هم کاهش میدهد.